Sốc phản vệ là một phản ứng dị ứng toàn thân rất nặng, có thể gây tử vong trong thời gian ngắn nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời. Tình trạng này có thể xảy ra ở mọi độ tuổi, mọi môi trường, từ bệnh viện đến cộng đồng. Vì vậy, phác đồ xử trí sốc phản vệ cần được hiểu rõ, huấn luyện và triển khai ở mọi cấp độ y tế.
I. Định Nghĩa Và Mức Độ Sốc Phản Vệ
Theo Bộ Y tế, phản vệ là một phản ứng quá mẫn nghiêm trọng, khởi phát nhanh, có thể đe dọa tính mạng. Có 4 mức độ phản vệ:
-
Mức độ I (nhẹ): Nổi mề đay, ngứa, phù nhẹ.
-
Mức độ II (trung bình): Mề đay lan rộng, khó thở nhẹ, buồn nôn.
-
Mức độ III (nặng): Khó thở nặng, tụt huyết áp, tím tái.
-
Mức độ IV (ngưng tuần hoàn hô hấp): Không mạch, không thở.
II. Nguyên Nhân Gây Sốc Phản Vệ
Phản vệ có thể xảy ra sau khi tiếp xúc với các tác nhân như:
-
Thuốc: Kháng sinh (penicillin, cephalosporin), gây mê, vắc xin…
-
Thức ăn: Hải sản, đậu phộng, trứng…
-
Hóa chất: Dung môi, latex…
-
Nọc độc: Côn trùng chích (ong, kiến lửa…)
Hiện tượng có thể xuất hiện chỉ sau vài phút tiếp xúc, hoặc muộn hơn (vài giờ), tùy từng người.
III. Phác Đồ Xử Trí Sốc Phản Vệ Cập Nhật 2025
1. Nhận Biết Nhanh Các Triệu Chứng – Mở Đầu Trong Phác Đồ Xử Trí Sốc Phản Vệ
Trong phác đồ xử trí sốc phản vệ, việc nhận biết triệu chứng càng sớm càng tốt là yếu tố sống còn:
-
Xuất hiện mày đay, ngứa, phù môi, phù lưỡi.
-
Khó thở, thở rít, co thắt phế quản.
-
Tụt huyết áp, mạch nhanh, choáng váng hoặc ngất xỉu.
-
Buồn nôn, nôn, đau bụng hoặc tiêu chảy.
2. Ngừng Tiếp Xúc Với Dị Nguyên – Bước Khẩn Cấp Trong Phác Đồ Xử Trí Sốc Phản Vệ
Ngay khi xác định tình trạng sốc phản vệ, theo phác đồ xử trí sốc phản vệ, cần:
-
Ngừng ngay thuốc tiêm/truyền nghi ngờ gây phản ứng.
-
Ngưng ăn/uống thực phẩm nghi gây dị ứng.
-
Lấy bỏ dị nguyên nếu do nọc côn trùng (ong, kiến…).
3. Gọi Cấp Cứu 115 Hoặc Báo Động Nội Viện – Quy Trình Không Thể Thiếu Trong Phác Đồ Xử Trí Sốc Phản Vệ
Trong mọi phác đồ xử trí sốc phản vệ, luôn yêu cầu liên hệ ngay với cấp cứu 115 hoặc báo động đỏ trong bệnh viện. Đây là bước bắt buộc giúp huy động kịp thời các nguồn lực cứu chữa.
4. Tiêm Adrenaline Kịp Thời – Trụ Cột Của Phác Đồ Xử Trí Sốc Phản Vệ
-
Adrenaline 1:1000 (1 mg/ml) là thuốc bắt buộc trong phác đồ xử trí sốc phản vệ.
-
Liều dùng:
-
Người lớn: 0,3 – 0,5 mg tiêm bắp.
-
Trẻ em: 0,01 mg/kg, tối đa 0,3 mg/lần.
-
-
Vị trí tiêm: mặt ngoài đùi, tiêm bắp sâu.
-
Có thể lặp lại sau 5–15 phút nếu cần.
ADRENALIN
5. Hỗ Trợ Hô Hấp – Bổ Sung Trong Phác Đồ Xử Trí Sốc Phản Vệ
-
Cho thở oxy qua mặt nạ (6–10 lít/phút).
-
Nếu ngưng thở: hỗ trợ hô hấp bằng bóng Ambu.
-
Trong trường hợp nặng: đặt nội khí quản để duy trì thông khí.
6. Truyền Dịch Nhanh – Giúp Ổn Định Tuần Hoàn Theo Phác Đồ Xử Trí Sốc Phản Vệ
-
Dịch truyền: NaCl 0,9% hoặc Ringer Lactate.
-
Người lớn: 1.000 ml truyền nhanh trong 20 phút.
-
Trẻ em: 20 ml/kg trong 10–20 phút.
Phác đồ xử trí sốc phản vệ luôn yêu cầu bù dịch để cải thiện huyết áp và tưới máu.
7. Sử Dụng Thuốc Hỗ Trợ – Bước Hoàn Thiện Của Phác Đồ Xử Trí Sốc Phản Vệ
-
Kháng histamine: Chlorpheniramine 10 mg tiêm chậm tĩnh mạch.
-
Corticoid:
-
Hydrocortisone 100–200 mg hoặc Methylprednisolone 1–2 mg/kg.
-
-
Thuốc giãn phế quản: khí dung salbutamol khi có co thắt phế quản.
Theo Dõi Sau Cấp Cứu – Giai Đoạn Không Thể Thiếu Trong Phác Đồ Xử Trí Sốc Phản Vệ
-
Theo dõi liên tục 24–48 giờ do nguy cơ tái phản vệ.
-
Ghi nhận thông tin dị nguyên vào hồ sơ bệnh án.
-
Tư vấn bệnh nhân mang theo bút tiêm Adrenaline tự sử dụng nếu có tiền sử dị ứng nặng.
Phác Đồ Xử Trí Sốc Phản Vệ Và Căn Cứ Pháp Lý
Toàn bộ nội dung phác đồ xử trí sốc phản vệ được xây dựng theo Thông tư 51/2017/TT-BYT – văn bản pháp lý chính thức của Bộ Y tế Việt Nam hướng dẫn chẩn đoán và xử trí phản vệ. Đây là quy trình bắt buộc áp dụng tại tất cả cơ sở y tế.
Tổng Kết: Ghi Nhớ Phác Đồ Xử Trí Sốc Phản Vệ Để Cứu Người Đúng Cách
Việc nắm chắc phác đồ xử trí sốc phản vệ không chỉ giúp đảm bảo an toàn cho bệnh nhân mà còn giúp đội ngũ y tế tuân thủ đúng quy định chuyên môn. Mỗi giây phút trong sốc phản vệ đều quý giá – hãy luôn ghi nhớ phác đồ xử trí sốc phản vệ để hành động chính xác và kịp thời.
Xem thêm:
Hoàng Phi